عبد الحسين نوايى

232

دولتهاى ايران از آغاز مشروطيت تا اولتيماتم ( فارسى )

فراهم كرد ! » محمد على ميرزا در اتريش چهار توپ اتريشى خريد و پس از جلب نظر و تهيهء مقدمات لازم از بندر پتروسكى در شمال باكو ، به اتفاق همراهان خود و چهار عراده توپ و قورخانهء كامل و گلوله و فشنك براى توپها و تفنگها كه در 70 صندوق به عنوان آب معدنى باربندى شده بود ، با تذكرهء مجهول به نام خليل بغدادى تاجر سوار كشتى روسى كرستوفرس « 1 » شده از درياى خزر گذشته در گمش‌تپهء استرآباد در ميان قبايل تركمن پياده شد . مذاكرات محمد على ميرزا با نمايندهء روس در بلگراد را وزارت خارجهء روسيه خوب ميدانست و وزيرمختار روسيه در ايران ، ده روز قبل از ورود محمد على ميرزا در ضيافت شامى كه در سفارتخانه داد ، گفت : « تا چند هفته ديگر دولت مشروطهء ايران خاتمه خواهد يافت ! » پس از ورود شاه مخلوع نيز ، در كليهء قنسولگرىهاى روس صريحا اظهار خوشوقتى و رضايت از جريان روز مىشد . مستر مور مخبر روزنامهء تايمز كه در آن هنگام در ايران بود و چنان‌كه خواهيم نوشت در طى جنگهاى قواى دولتى و شاه مخلوع همراه نيروى دولتى بوده راجع به اوضاع پايتخت مىنويسد : « متجاوز از يك سال است انتريك و سازش شاه مخلوع با تراكمه جارى مىباشد . دولت روس به واسطهء پروتكل 1909 با دولت ايران راجع به تأديهء قسط سه‌ماههء محمد على مجبور و ملزم شده كه از آن انتريكها ممانعت نمايد و قرار شده كه در صورت چنين امرى ( يعنى مداخلهء شاه مخلوع در امور ايران و سازشش با ايلات ) وظيفهء وى متوقف و به كلى قطع شود . با اين حال شاه مخلوع با يك كشتى روسى وارد ايران شده و شيوع كامل دارد كه حركات او در روسيه از مأمورين دولتى مخفى نبوده است .

--> ( 1 ) - Christofors